De Witte Poort

Uit Voorouders
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

In Hees bij Nijmegen, waar de Kerkstraat eindigt op de Dennenstraat, stond ooit landgoed De Witte Poort. De oudste vermelding is uit 1620 als een huijs met hoff, boomgaert ende omtrent twee morgen landts, genaempt die Witte Poort, gelegen tot Hees. Dat huis zal na 1494 gebouwd zijn, al kan er natuurlijk voor die tijd ook een huis met die naam gestaan hebben.

In 1494 kwam Rooms koning Maximiliaan naar Nijmegen en verbrandde Hees en de ‘Broederdijk’ 39. De bewoners zochten dan waarschijnlijk een goed heenkomen binnen de Nijmeegse wallen, maar moesten na afloop van de veldtocht hun bezit weer helemaal opnieuw opbouwen.

Kerk

Volgens de parochie [1] werd in 1591 de toemalige Antonius Abt kerk, nu bekend als het Witte Kerkje van Neerbosch, onteigend en protestants. Dat zou samen vallen met de verovering van Nijmegen op de Spanjaarden door Maurits van Nassau (Knodsenburg, Knotsenburg). In 1657 was echter al sprake van een schuurkerk aan de Dennenstraat en een pastoor van Neerbosch. In 1672 werd het formeel een parochie, in 1673 beginnen de Doop-, Trouw- en Doodboeken en in 1699 werd een pastorie gebouwd, die net als de kerk geplunderd werd door de Fransen in 1702.

Met steun van het Rijk is in 1826 een kerk gebouwd op de plaats van de schuurkerk, in 1839 gevolgd door een pastorie.

Volgens de parochie zou de kerk in 1839 af zijn. De kerk is op de kadastrale kaart van 1832 te zien. Volgens die kaart is de Witte Poort dan eigendoom van de Douariere Heusch van Scherpenzeel. Het stuk land waarop de kerk staat in 1832 lijkt ooit bij het perceel van de Witte Poort gehoord te hebben. Dat zal dan voor 1657 aan de kerk geschonken zijn, of ter beschikking gesteld, door de toemalige eigenaar. Het perceel tussen de tuin en de toenmalige kerk, de kwerkerij, wordt aan de kerk geschonken rond 1875 voor de bouw van een de huidige kerk, die in 1880 wordt voltooid. Daarna wordt op de plek van de oude kerk een nieuwe pastorie gebouwd, die er nog steeds staat.

Het perceel werd in 1856 samengevoegd met het aangrenzende landgoed Hoogerhuizen waarop in 1870 het Slotje van de Baron gebouwd werd. Dat landgoed verdween in 1925 om plaats te maken voor het College van Dominicaner broeders. Op een deel daarvan staat nu het Dominicuscollege, dat in 2024 de deuren sloot, deels ligt het op landgoed van 'de Baron'. Binnenkort wordt het heropend als Mondial College Nieuw West. De ernaast gebouwde woonwijk Jan Brinkhoffplantsoen volgt de stufctuur van het oude college. De oude klokkentoren is er nog te zien.

Numaga; jrg. 4 (1957), nr. 3, p. 89-102

De naam leefde voort

Later werd de naam De Witte Poort nog gevoerd door het restaurant, opvolger van de herberg die aan het eindepunt van de stoomtram [2] Lijn 3, de huidige naam van het restaurant, dat ook [3] Gasterij Als Toen en De Limus heeft geheten.

De akte van 1620

[Goerdt] Jansen, [Elbert] Kerckman, scabini.

Lambert van de Waell volmachtich van Johan van Zeller, wt crafft procuratie gepasseert voer Scholtis ende Schepenen tot Duisborgh int Landt van Cleve, in dato den lesten Decembris 1619, bij den Schepenen gesien ende gelooflick bevonden, in derselver qualiteijt wettelijck, vercocht, opgedragen te hebben, als hiernaer claer ende dienstich blijcken sal, aen Jacob Koep ende Aerntgen, sijne huijsvrouwe, erfelick, ende den langstlevenden van hen beiden, ende haere erffgenamen, een erffrente van sestien gulden thien stuijvers vijff placken jaerlijcx, staende op St. Thonis Kerckhoff, noch een erffrente van achtendertich gulden sestien stuijvers vijff placken, erfwinninge, noch een huijs met hoff, boomgaert ende omtrent twee morgen landts, genaempt die Witte Poort, gelegen tot Hees, daeraen een camp landts genaempt die Schonhorst, groot vijff morgen, item een stuck landts genaempt Slaitmaeckers Kempken, groot twee morgen, noch een stuck landts genaempt Friesenbergh, groot twee morgen, met conditien hiernaer volgende...

Het charter van deze akte noemt ook nog Metgen en Anneken van Zeller, mogelijk zusters van Johan en rechthebbenden. Misschien was Aerntgen hun zuster. Ik trof hun namen echter niet aan de akte zelf.

Jan van Zeller is mogelijk dezelfde persoon als de boekhouder van het Burger Weeshuis in 1603, die in 1600 een huis aan de Steenstraat had. In 1611 is hij schepen. Belender in Hees in 1612. Mogelijk was de hofstede van Henrijck van Reijs, waarvan hij belender was, dan landgoed Hoogerhuizen. Mogelijk waren Dionysius (Denijs, Denis) en Rudolf, die ook in de archieven voorkomen, broers van hem.

Vermoedelijk is het dan ook deze Johan, wiens dochter Arnolda uit zijn huwelijk met Jenneken van Heukelom, huwt met Johan van Schrieck, rentmeester over die goederen van Bethanien. Zij liggen begraven in de Eusebiuskerk te Arnhem. Zij hadden een zoon Otto, luitenant in Barzilië, vermoedelijk deze. Johan van Schrieck overlijdt in ca 1615, waarna Arnolda huwt met Jacob Koep. In 1620 wordt de Witte Poort dus door Johan van Zeller verkocht aan zijn schoonzoon. Hoe het vervolgens aan Jan Goris komt, die het in 1693 weer verkoopt is niet bekend.

Verkoop in 1693

In 1693 wordt het verkocht aan Conraedt Singendonck, wiens gelijknamige kleinzoon het verkoopt in 1770 aan Mr. Pieter van den Bergh.

Compareerde... ... Johan Goris..., handelend krachtens een procuratie. ... Johanna Christina Paignet... ... verkocht, opgedragen ende getransporteert... ... ende H. Conraedt Singendonck, Burgemeester ... ... onder de heerlijkheijt ende jurisdictie van Hees ... ... partije den Huijsen de Witte Poort ... ... Huijs, hoff, boomgaert ende weijde daeraen, ... met een Weijde, groot 2 kampen ... ... daer aen gelegen den Heijcamp ... Item eenen Camp Wijtlants, groot vijf morgen ... genaemt den Schoonhorst ... Item eenen Camp Wijtlants, groot eenen morgen ... de Slotmakers Camp ... Item een Hoff, groot acht morgen ... in Weurt aen den Rijckevoortschen wegh ... Coopsom 4400 gl 29 April

Hypotheek in 1773

Peter van den Bergh x Maria Elisabeth Helvetius een hypotheek van 1999 gulden op zeker Huys, Hof, Stalling, shcuur en land, en Erve de Witte Poort genaamt, met zijn op en dependentien.

Toponiemen/Locaties

Om relatieve ligging te bepalen heb ik relatieve ligging in oude akten over Nederbosch verzameld.

St. Thonis Kerckhoff

Hoewel de kerk sinds 1591 niet meer de St. Thonis kerk was, was er voor 1657 wel al een schuurkerk, maar die zal formele/gewijde begraafplaats gehad hebben waar in de volksmond naar gerefereerd werd. De erfrente zal dus 'gestaan hebben op' onroerend goed aan de Dorpsstraat. Er volgt nog een erfrente, vermoedelijk gelegen tussen dat kerkhof en de Witte Poort.

Schonhorst

Schonhorst grensde aan de Witte Poort. De 5 morgen komt mooi overeen met met de 3.9ha van perceel A275, aan de overkant van de huidige Dr. de Blécourtstraat, waar het meest westelijke veld van Sportpark Schoonhorst op ligt. In 1620 en in 1693, toen het inhanden kwam van Coenraad Singendonck werd het samen met de Witte Poort verkocht. In 1770 verkoopt Coenraad Singendonck het los. Die laatste moet dan de naar zijn opa vernoemde kleinzoon van de eerste zijn.

Slaitmaeckers Kempken

2 morgen.

Friesenbergh

1620, 2 morgen, aan die Friesenbergh. 1432 Vriezenborch, aan de Nederheitszsche strait, Honichholt in Nederbosch. 1450 2 hoven, grenzend aan de Smaelstege, de Broeckstege, de weteringe gaende langs der stat erve, aan de Lyndenholtsche straet die an di s Vriezenborch geet in Nederbosch 1451 8 morgen? land?, grenzend aan een aquaductus (sloot?, wetering?), aan het Hertogencamp, Vriezenborch, aan de Gruenstege te Nederbosch 1459 platea transeum versus Vrizenborch ad Heydtzsche strait 1478 3 stukk land 10 morgen, finis aquaductus (begrensd door de sloot/wetering?), buur civitatis, Hertogenstrait, Gabellino, Johannis, Broickstrait, genaamd Vriezenborch 1482 10 morgen grond, huis Vriezenborch, van Gerard Biesman, buur aqueductum, civitas, gemeyn straat

Bysterhusen

1531 grenst aan Agnetis Convent, do.a. agric.

die Coller

een stuk land, naast de Moenicwoert, vermeld 1367.

Moenicwoert

vermeld 1367

Paecman

De Dennenstraat stond ooit bekend als de Paeckmansteeg [1]. Bata Paeckman wordt vermeld in 1426, tussen hem de kerk (Witte Kerkje) lag een perceel van Godfried Hac, misschien van familie van Theo Hac aan de Weurtse Steeg (1426).

Duvensteyn

In 1427 erkent Willem Comhaer's weduwe Griet een erfpacht schuldig te zijn over haar goed Duvensteyn. Zij laat haar goed na aan de kerk. 1430. Tussen Duvensteyn en de Groensteeg ligt een hoeve van G. de Elden, aan de Wycherstraat. 1431

Duvencamp

1450 2 morgen? op die wetering an 't Lyndenholt in Neerbosch

Broick wert

1440 aan de Lyndenholtsestraat

Broickstrait

1478 3 stukk land 10 morgen, finis aquaductus (begrensd door de sloot/wetering?), buur civitatis, Hertogenstrait, Gabellino, Johannis, Broickstrait, genaamd Vriezenborch

Diepenbroick

1432

Tirsstraet

Teersstraat, Teersdijk 1434 Een hoeve en land aan de Hertogsteeg en aan de Tirsstraet in Nederbosch. 1437 Huis met erf, grenzend aan de kapel en het hospital, aan de Tirsstrait. Zouden dat de zusters zijn (St. Agneten), vermeld in 13???

Lyndenholtzschestr

1437 Grond, naast het kerkhof, aan de Nederbosschestraat.

Heystrat

1437

Lienensche stege

1451

in die Nyestat

1442 stuk grond in Neerbosch 1459 huis, plaats, 3.3 morgen? Reyner Venboet, buur van Th. en Henric Venboet, en Reyner Otten. in gen Neystat.

in den Quaden Hornick

1446 Johan van de Copp en God. Bylevelt bezitten 2,4 morgen? land, grenzend aan civitas, Werner de Heze in Nederbosch, in den quaden hornick

Langhstraet

1450 Harolid Jo-is, buur van o.a. Gad. Jacobi Hack bezit een do.a.camp van 3 morgen? aande Langhstraet.

Hezelenbosch

Het nieuwe weggedeelte ligt ten zuiden van de boerderij Hazelarenbosch, St. Agnetenweg 98, die in of omstreeks 1975 is gesloopt. Jan van Hazel was in 1492 eigenaar van De Hazelenbosch. 1456 een goed (bona) gelegen in den Hezelenbosch, het bos Hezerbos, bos bij Hees?

Heydestrait, Heydtzsche strait

1457 huis en land 6 morgen? d plateam dict. Heydestrait. 1459 platea transeum versus Vrizenborch ad Heydtzsche strait 1467 huis, plaats, 15 morgen?, Nycol Laven, buur Gerard de Dam, Gerard Tesch, Heydstrait, aan de Wychgenrestr.

Wychgensestr.

1459 huis, plaats, land 7 morgen? van Lausso Wolf, buur van Th. Hack, ad Wychgensestr.

Hertogenstege

1460 do.a. 15 morgen? van vd Elsen, buur Brij, Wolf, Gad. di Wrede, Wijchgenre strait, ad 's Hertogenstege

Stede-Atlas van Nijmegen, Dr. F. Gorissen, 1956

Buitenverblijven

164 H.D.J. VAN SCHEVICHAVEN, Eenige oudere buitenverblijven te Neerbosch - Prov. Geld. en Nijm. Courant 1910, 23 Jan en 13 Febr. Vriezenberch Bysterhuizen de Wittepoort Hoogerhuizen Andelshof Vredesteyn Boschlust Overkerk Leuvenhof Kloosterhof Bloemenberg Royenstein

Bron

Hoogerhuizen

De Witte Poort werd uiteindelijk samengevoegd met het ernaast gelegen landgoed Hoogerhuizen, beter bekend als [https://bosparkneerbosch.blogspot.com/2012/04/het-slotje-van-de-baron.html het Slotje van de Baron.

In 1832 eigendom van de weduwe Hendrik Quack. Daarna kwam het aan hun dochter Anna Catharina Quack x M.J. de Man.

Te koop in 1837, 1838, 1862, voor afbraak 1862. 1886 Bewoond door mevr. Quack, weduwe van J.A. Quack.

HOOGERHUIZEN landgoed in het Rijk van Nijmegen, prov. Gelderland, kw. distr. arr. kant. gem. en 3/4u Z ZW van Nijmegen, bij Neerbosch, waartoe het behoort, aan den nieuw aangelegden grindweg van Nijmegen op Grave, bestaande uit heerenhuizing, boerenwoning, boomgaard, wandelingen, lanen, opgaand houtgewas, vischvijvers en grachten, alles eene oppervlakte beslaande van 30 bund., 12 v. r., thans in eigendom toebehoorende aan den Heer ROODENBURG

Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, Volume 5, 1844

In 1856 kwam het in handen van Theodor van Scherpenzeel Heusch, die ook eigenaar was van de Witte Poort. Het landhuis werd gesloopt en vervangen door 't Slotje van de Baron.

In 1906 kwam het landgoed Hoogerhuizen in handen van de Jonkheer Eugène van Rijckevorsel van Kessel, vermoedelijk na het overlijden van M.J.H.C. van Lamsweerde, de weduwe van Thomas van Rijckevorsel.

Bewoners

Hendrik Pieter Godfried Quack (ca. 1759-1834) was gehuwd met freule Von Carnap uit Elberfeld en eigenaar van landgoed Hoogerhuizen te Neerbosch. Zijn grootvader Godefridus Quack was in 1705 vanuit Duitsland in Nijmegen komen wonen en woonde naar alle waarschijnlijkheid al op het landgoed.

Bewoners Witte Poort

Wie schonk dan de grond voor de schuurkerk? In 1698 kwam de Witte Poort aan de familie Singendonck, een familie die burgemeesters en schepenen van Nijmegen leverde. Hij kocht het van de heer Schrieck. Al in 1388 had een Jan van Zeller, met Willem van Redichaven en Claes Trouweloes 25 morgen int Neerbosch. Het is goed mogelijk dat de Johan van Zeller uit 1620 van hem afstamt, en van hem geërfd heeft.

  • 3-10-1840, PGNC, Openbare verkoop.
  • [3-11-1838], verkoop door de eigenaar van de Witte Poort
  • 22-11-1838 verkoop door de eigenaar van de Witte Poort van landgoed Gelders Hof?
  • [5] [6], verkoop onroerende goed, door de eigenaar van de Witte Poort, aan Jasper Scheers (eigenaar perceel A275 waar boerderij De Bergh op lag, waarvan de grond in 1850 verkocht was aan de Dominicaner zusters waarop het klooster verrees).

Geldershof

Westeraam

  1. ↑ Hees bij Nijmegen, p11
Overgenomen van "https://wiki.nvdp.net/wiki/index.php?title=De_Witte_Poort&oldid=14178"